BBC Persian

اجرای سمفونی نفت و نخستين سرود ملی ايران

ابوالحسن نجوا کارشناس موسيقی

	اغلب نوازندگان ارکستر ملل از دانشجويان ممتاز موسيقی و بر پايه سنی زير ۳۷ سال با قدرت تکنوازی بالا انتخاب شده اند

سمفونی نفت را علی نقی وزيری چند مدتی پس از ملی شدن صنعت نفت در سال 1951 (1329) ساخت که تنها يک بار با تکنوازی خود وی از راديو ايران پخش شده است.

دست نوشته اين نت گم شد و دست اندرکاران ارکستر ملل با پيدا کردن نوار ريل ضبط شده تکنوازی علينقی وزيری و با تنظيم آن برای ارکستر ملل به دست سياوش بيضايی، آن را به صورت کنسرتوی تار و ارکستر با تکنوازی کيوان ساکت، آهنگساز و تکنواز تار روی صحنه اجرا کردند.

قطعه ای که نخستين سرود ملی ايران خوانده می شود هم در دوران پادشاهی مظفرالدين شاه و هنگام سفرش به فرانسه در اوائل قرن بيستم ميلادی به دست ژان باتيست لومر که در ايران به مسيو لومرمشهور بود برای سازهای نظامی ساخته شد.

ارکستر ملل اين سرود را با تغييراتی که سياوش بيضايی در تنظيم آن داده بود و با شعری تازه از بيژن ترقی به مطلع
ايران جاويد وطن
صبح اميد وطن
با صدای سالار عقيلی اجرا کرد.

موسيقی و شکوه دوستی

ارکستر ملل از سه سال قبل کار خود را که با شعار "موسيقی و شکوه دوستی" آغاز کرده و انواع موسيقی را در گونه های مختلف محلی، سمفونيک، فيلم و ديگر گونه های موسيقی اجرا می کند.

از ويژگيهای ارکستر ملل، استفاده از نوازندگان ارکستر سمفونيک کشورهای ديگر همچون اوکراين است که با مهارتی مثال زدنی از پس اجرای پيچيده ترين قطعات بر می آمدند

اين ارکستر خود را تحقق شنيداری اين سخن از مولانا جلال الدين بلخی، شاعر و عارف ايران در قرن چهاردهم ميلادی می داند که گفته: "همدلی از همزبانی بهتر است".

ارکستر ملل در جهت تحقق چنين ايده ای شنونده موسيقی را از جهانی به جهانی ديگر سير می دهد و از سرود معبد دلفی که به گفته دست اندرکاران ارکستر، قطعه ای با قدمت ششصد سال پيش از ميلاد است تا والس شماره دو شوستاکويچ و کنسرتوی گيتار آميگو را اجرا می کند.

قطعاتی از کامبيز روشن روان، مهرداد دلنوازی و موسيقی معروف فيلم قرمز اثر کريستف کيشولوفسکی، رکوييم برای دوست پرايزنر و قطعه کوميتاس با نام رقص اچميادزين را نيز اين ارکستر، البته با رنگ آميزی و تنظيم تازه و متناسب با ساختار سازی خود بازنوازی کرده است.

از ديگر ويژگيهای اجرای اخير ارکستر ملل، استفاده از نوازندگان ارکستر سمفونيک کشورهای ديگر همچون اوکراين است که با مهارتی مثال زدنی از پس اجرای پيچيده ترين قطعات بر می آمدند.

قطعات ايرانی

دراجرای ارکستر ملل شش قطعه موسيقی ايرانی از کامبيز روشن روان، کيوان ساکت، علينقی وزيری، عارف قزوينی، مهرداد دلنوازی و سياوش بيضايی اجرا شد که در ميان آنها اگر از برخی تنظيمهای پيچيده و فنی سياوش بيضايی، همانند قطعه ميدان سالار که بر اساس نغمه ای بوشهری ساخته شده بود بگذريم، شنيدنی ترين قطعه، شليل از کامبيز روشن روان بود.

اين قطعه با الهام از يکی از نغمه های محلی بختياری برای ارکستر و ساز کمانچه تنظيم شده بود که تکنوازی کمانچه را نوازنده جوان، فرشاد صارمی برعهده داشت.

کامبيز روشن روان از معدود آهنگسازانی است که آثار خود را با نظرداشت به ساختار موسيقی ملی ايران تدوين و تنظيم می کند.

او با استفاده از هارمونی ويژه ای که در آن استفاده کامل از فواصل موسيقی ايرانی، بخصوص ربع پرده در زمره ويژگيهای اصلی کارش به حساب می ‌آيد، به زبان موسيقايی ويژه خود دست يافته است؛ زبانی که بشدت تحت تأثير موسيقی رديف دستگاهی و بويژه موسيقی و نغمه های محلی موسيقی نواحی مختلف ايران است.

بهمن رجبی در اجرای تکنوازی و همنوازی برای ارکستر در قطعه رقص اچميادزين و تصنيف از خون جوانان وطن قابليتهای خود را بروز داد

قطعه شليل نيز تحت همين فضا و ساختار تنظيم و ساخته شده و فضای ملوديک و سازبندی دقيق کامبيز روشن روان از اين ملودی محلی بختياری و همچنين استفاده بجا از تکنواز کمانچه، آن را شنيدنی و گوشنواز کرده بود.

رهبری مناسب و هدايت دقيق پيمان سلطانی را که بخوبی از نوازندگان ارکستر و ظرفيتهای آن استفاده کرده است را نيز بايد بر اينها افزود.

سياوش بيضايی، آهنگساز فارغ التحصيل آلمان از ديگر چهره هايی است که نقشی جدی در تنظيم قطعات ارکستر ملل برعهده دارد و نگاهی به قطعات اجرايی ارکستر نشان می ‌دهد که بار تنظيمی بسياری از قطعات برعهده او قرار دارد.

برای نمونه می توان به تنظيم وی ازسمفونی نفت علينقی وزيری، نخستين سرود ملی ايران از لومر و نيز قطعه ای براساس موسيقی آيينی بوشهر اشاره کرد.

باتوجه به ساختاری که ارکستر ملل دارد، چيدمان سازها در آن با ساير ارکسترهای موجود در ايران و ديگر نقاط دنيا تفاوت دارد و به همين دليل تنظيم آهنگهای آن دشوارتر از تنظيم برای ارکستر سمفونيک و ديگر انواع ارکستر است.

چراکه در نوشتن قطعاتی که برای هر ساز در ارکستر نوشته می شود، بايد به قابليتهای گروههای سازی مختلف توجه شود.

حضور چهره ‌های معروف

از ويژگيهای ارکستر ملل که در اجرای اخير هم خود را نشان داد، استفاده از چهره های معروف و باسابقه در گونه های مختلف موسيقی است.

اجرای قطعات ساخته علينقی وزيری به دست کيوان ساکت که در چند سال اخير به نوازنده جستجوگر در آثار و سبک وزيری شهره شده و همچنين حضور بهمن رجبی، نوازنده متفاوت و پيش کسوت تمبک که با گرايشهای تمبک نوازی موجود در ايران اختلافات فکری اساسی دارد و همچنين حضور سالار عقيلی، سينا سرلک و رحيم شهرياری، سه خواننده نامی موسيقی ايرانی و آذری از جمله ويژگيهای ارکستر ملل است.

کيوان ساکت در اجرای قطعه پيچيده سمفونی نفت و نيز قطعه ای که خود نوشته بود مهارتهای تارنوازی خود را بخوبی نشان داد.

بهمن رجبی نيز در اجرای تکنوازی و نيز همنوازی برای ارکستر در قطعه رقص اچميادزين و تصنيف از خون جوانان وطن قابليتهای خود را بروز داد.

کيوان ساکت در اجرای قطعه پيچيده سمفونی نفت و قطعه ای که خود نوشته بود مهارتهای تارنوازی خود را بخوبی نشان داد

همچنانکه سالار عقيلی در خواندن همين تصنيف و سينا سرلک در خواندن قطعه يادگار گوشه های از ديگری ظرفيتهای ارکستر موسيقی ملل را نمايان ساختند.

قطعات خارجی

قطعات خارجی ارکستر موسيقی ملل در طيفهای مختلفی دسته بندی می شد.

اين طيف بندی اگرچه از سويی می تواند مزيت اين ارکستر در تنوع بخشی به قطعات تفسير شود، اما از سوی ديگر فضا را برای اين تفسيرنيز گشاده می دارد که منطق خاصی برای انتخاب اين آثار حاکم نبوده است.

برای نمونه نحوه اجرای موسيقی فيلم قرمز به گونه ای بود که قابليتهای اين اثر را ستانده بود و آن موسيقی و ملودی به ياد ماندنی کمتر به ذهن می آمد.

در مقابل، انتخاب برخی قطعات همانند سرود معبد دلفی بر اعتبار و غنای کارارکستر ملل می افزود.

درباره ارکسترملل

ارکستر ملل، به گفته پيمان سلطانی، رهبر اين ارکستر و آهنگساز و نوازنده تار وسه تار، بر پايه تقابل موسيقی سازی ايران و موسيقی مبتنی بر موسيقی کليسا، يعنی موسيقی حاکم بر دو قرن هيجدهم و نوزدهم قرن شکل گرفته است.

در ارکستر ملل بيش از بيست ساز مختلف، بيش از ده نوع ساز ايرانی و بيش از ده نوع ساز زهی و سازهای همراهی کننده از قاره اروپا وجود دارد.

ارکستر ملل با ۷۶ نوازنده و يک گروه کر تشکيل شده است که 66 نوازنده نغمه های اصلی را می نوازند و ده نوازنده نواختن قطعات زمينه و همراهی سازهای اصلی را به عهده دارند.

به گفته آقای سلطانی، اغلب نوازندگان ارکستر ملل از دانشجويان ممتاز رشته موسيقی و بر پايه سنی زير ۳۷ سال وميانگين سنی ۲۳ سال با قدرت تکنوازی بالا انتخاب شده اند.

ارکستر ملل کار خود را از دو سال پيش آغاز کرد و هدف اوليه اش اجرای موسيقی در بناهای تاريخی بود که بر اين اساس با رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری، حسين مرعشی به توافقی کلی رسيدند که بتوانند در قالب قراردادی مشخص در برخی از بناهای تاريخی، همانند تخت جمشيد يا مزار حافظ و سعدی و ديگر مکانهای تاريخی به اجرای برنامه بپردازند.

اما با روی کار آمدن دولت محمود احمدی نژاد و تغيير و تحولات در سازمان ميراث فرهنگی، اين کار عملاً متوقف شد و مدير جيد سازمان علاقه ای به ادامه اين همکاری از خود نشان نداد.

بر اين اساس، ارکستر ملل بنا را براين گذاشت که با توجه به ظرفيتهای نهفته در بخش خصوصی کارش را تداوم دهد و برای نخستين بار اجرايی را در پاييز سال گذشته در تالار وحدت برگزار کرد که با استقبال موسيقيدانانی چون لوريس چکناوريان، منوچهر صهبايی، علی رهبری و برخی ديگر از اهالی فرهنگ و موسيقی روبرو شد.

در ايران ارکستری با چنين حجمی از نوازندگان بدون پشتوانه دولتی کمتر امکان ادامه فعاليت دارد.

هم اکنون دولت تنها از ارکستر ملی و ارکستر سمفونيک تهران حمايت و پشتيبانی به عمل می آورد و ديگر گروههای بزرگ موسيقی کمتر از اعتبارات دولت برای ادامه کارشان استفاده می کنند.

-----

خبرگذاري فارس

15 تا 17 آذر ماه

اركستر ملل در تالار بزرگ كشور كنسرت مي‌دهد

خبرگزاري فارس: اركستر ملل به رهبري«پيمان سلطاني» 15 تا 17 آذرماه در تالار بزرگ كشور كنسرت مي‌دهد.